Αρχείο Ηλία Ζερβού Ιακωβάτου

I. Bιογραφία.

O Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος γεννήθηκε στις 27 Οκτωβρίου του 1814 στα Γριζάτα της Σάμης στην Κεφαλονιά και καταγόταν από οικογένεια ευγενών, που διέθετε εκτάσεις γης και οικονομική άνεση. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Στα φοιτητικά του χρόνια ασπάσθηκε τις ιδέες του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης και επιστρέφοντας στα Επτάνησα έγινε ένας από τους αρχηγούς του κόμματος των Ριζοσπαστών του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων το οποίο πρόβαλλε τις αξίες της ελευθερίας, της εθνικής ανεξαρτησίας της λαϊκής κυριαρχίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το ριζοσπαστικό κίνημα των Επτανήσων αντιμετώπιζε ως αλληλένδετα τα αιτήματα για λαϊκή κυριαρχία και ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα. Το αίτημα για ένωση με τη μητρόπολη σε μια ενιαία κρατική οντότητα, ιδεολογικό κληροδότημα του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, ήταν διάχυτο την εποχή εκείνη στην Ευρώπη και οδήγησε σε μια σειρά επαναστατικών κινημάτων, που έμειναν γνωστές ως Άνοιξη των Εθνών. Στα Επτάνησα εκδηλώθηκε αρχικά στην Κεφαλονιά και οδήγησε σε στάσεις και εξεγέρσεις. Η πολιτική δράση του Ζερβού – Ιακωβάτου και η αντιπαράθεση του με τη βρετανική διοίκηση είχε ως αποτέλεσμα να υποστεί φυλακίσεις και εξορίες σε διάφορες περιοχές των Επτανήσων (Οθωνοί, Παξοί, Αντικύθηρα) και απώλεια του μέγιστου μέρους της περιουσίας του. Με παρόμοιες κινήσεις η βρετανική διοίκηση κατάφερε να μειώσει τη δυναμική του ριζοσπαστισμού, του οποίου το κέντρο δράσης μεταφέρθηκε στη Ζάκυνθο με ηγέτη τον Κ. Λομβάρδο και το κύριο αίτημα περιορίστηκε στην Ένωση με την Ελλάδα. Έτσι ο Ζερβός - Ιακωβάτος μαζί με τον Ιωσήφ Μομφεράτο συγκρότησαν το Κόμμα των Αληθινών Ριζοσπαστών και ο Λομβάρδος, που είχε υιοθετήσει και προωθούσε την πρακτική των ιταλικών κομιτάτων και το όραμα της Μεγάλης Ιδέας, ίδρυσε το Κόμμα των Ενωτικών Ριζοσπαστών.
Το 1850 ο Ζερβός - Ιακωβάτος εκλέχτηκε βουλευτής στην Ιόνιο Βουλή και ανέλαβε Πρόεδρός της. Όταν το 1857 ο τότε Αρμοστής H.G. Ward προχώρησε στο άμεσο κλείσιμο της Βουλής και εξόρισε τους ηγέτες των Ριζοσπαστών, ο Ζερβός - Ιακωβάτος βρέθηκε στους Αντίπαξους. Έως το 1860 διέμεινε στην Κωνσταντινούπολη και στην Αθήνα, χωρίς εμφανή πολιτική δραστηριότητα. Το 1862 ως Πρόεδρος της Βουλής πρότεινε την αναστολή του εθνικού ζητήματος. Το σκεπτικό του ήταν αφενός να μην υπηρετήσουν τα Επτάνησα τα σχέδια της Μεγάλης Βρετανίας, για σύνδεση της Ένωσης με την έξωση του Όθωνα, αφετέρου να προηγηθούν κοινωνικές μεταρρυθμίσεις προς όφελος του επτανησιακού λαού, που θα λειτουργούν προπαρασκευαστικά της Ένωσης. Η πρότασή του ωστόσο δεν έπεισε τη Βουλή. Ως εκ τούτου η Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα που υπεγράφη στις 21 Μαΐου 1864 τον βρήκε, όπως και τους λοιπούς υποστηρικτές των Αληθινών Ριζοσπαστών, ιδεολογικά και πολιτικά αντίθετο. Στις 03 Αυγούστου του ίδιου έτους τα Επτάνησα στέλνουν πληρεξουσίους στην Β΄ Εθνική Συνέλευση (1862-1864) και ο Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος συμμετέχει ως πληρεξούσιος της Κεφαλληνίας. Ήταν παντρεμένος με τη Χρυσάνθη Σολωμού και μαζί είχαν δημιουργήσει πολυμελή οικογένεια. Πέθανε το 1894 στην Κεφαλονιά.

II. Συγγραφική και εκδοτική δραστηριότητα

Ο Ηλίας Ζερβός - Ιακωβάτος εκτός από πολιτικός ηγέτης υπήρξε ένας από τους θεωρητικούς του ριζοσπαστισμού στα Επτάνησα. Έχοντας από τα φοιτητικά του χρόνια στην Ιταλία αντιληφθεί τη σπουδαιότητα του Τύπου και της ελευθεροτυπίας, αμέσως μετά την παραχώρηση της σχετικής ελευθερίας στα Επτάνησα ίδρυσε το 1849 στο Αργοστόλι τυπογραφείο και τον ίδιο χρόνο προχώρησε στην έκδοση της εφημερίδας Φιλελεύθερος, μέσα από την οποία ανέπτυσσε κοινωνική και πολιτική κριτική εναντίον της βρετανικής εξουσίας. Η ευρεία απήχηση που βρήκε στα λαϊκά στρώματα του νησιού είχε ως αποτέλεσμα απαγορεύσεις κυκλοφορίας της εφημερίδας και διώξεις σε βάρος του εκδότη.
Ο Αίνος / Σύγγραμμα περιοδικόν άπαξ του μηνός εκδιδόμενον φιλοξενούσε στις στήλες του άρθρα για θέματα φιλολογικά, ιστορικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά, πολιτισμού, κλπ. Στην εργογραφία του επίσης συγκαταλέγονται κείμενα κοινωνικής υφής, άλλα με θέματα φιλολογικά, όπως το Κριτική επί των συγχρόνων μυθιστορημάτων (1889), ιστορικά, όπως τα Κεφαλληνιακά (1850), ή Ο Αριστομένης και η αρχαία Μεσσηνία (1857), αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, όπως το Συλλογή αρχαιολογικών λειψάνων της νήσου Κεφαλληνίας (1861), και κάποια με ηθικολογικές παραινέσεις. Προχώρησε επίσης σε μεταφράσεις έργων της ιταλικής γραμματολογίας, ακολουθώντας την προτροπή του Σολωμού, την οποία υιοθέτησαν και οι μετασολωμικοί λογοτέχνες. Πολιτικής θεματολογίας είναι έργα όπως Το ενωτικό ζήτημα και η αγυρτεία αποκαλυπτόμενα (1879) και Ο εν Ζακύνθω ριζοσπαστισμός (1888), με τα οποία βάλλει εναντίον των Ενωτικών Ριζοσπαστών. Έγραψε επίσης και τρεις ποιητικές συλλογές: Η κόρη του Ιεφθαέ (1869), Η Κρητοφίλη και τα τρία λεμονάνθη (1870), και Η λύρα του Ερημίτη (1871). Τα ποιήματα των συλλογών αυτών είναι σε μεγάλο βαθμό γνωμικά και διδακτικά, γραμμένα σε γλώσσα λόγια, η οποία ωστόσο πλησιάζει τη γλώσσα του λαού κατά τα διδάγματα του Σολωμού. Γενικώς το ποιητικό του έργο φέρει εμφανείς επιδράσεις από την ποίηση του Σολωμού, αλλά και του Ρήγα Φεραίου. Τέλος, έχει συγγράψει το θεατρικό έργο Ενάρετη: Δράμα εις πράξεις τρείς (1882), που αρχικά δημοσιεύτηκε στον Αίνο και κατόπιν σε αυτοτελή έκδοση. Ιωάννα Τριπουλά

Βιβλιογραφία

Αλισανδράτος, Γ., «Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός: το σχίσμα», Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου Η Ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα 1864-2004, (Αθήνα, 24-27 Φεβρουαρίου 2004), τ. Β΄, Βουλή των Ελλήνων, Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2006.
Αλισανδράτος, Γ.Γ., Κείμενα για τον Επτανησιακό Ριζοσπαστισμό, Βιβλιοθήκη του Μουσείου Μπενάκη, Αθήνα, 2008
Θεοδωράτος, Χρ. (ed), Βιογραφία Ηλία Ζερβού Ιακωβάτου, συντεθείσα παρ’ αυτού του ιδίου, Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, Αθήνα, 1974,
Κονόμος, Ντ., Ο Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος και η Ένωση της Επτανήσου, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, Αθήνα, 1964.